Meer ziel


Of liever, met mij zelf is het zoo gesteld dat ik voor mijzelf studies als deze o.a., ook al zijn ze niet af en al is er veel in geheel verwaarloosd, liever zie dan teekeningen die een sujet hebben, omdat ik er eene levendige herinnering door krijg van de natuur zelf. Gij zult mijne bedoeling begrijpen, in echte studies is iets van het leven zelf en de persoon die het maakt zal niet zich zelf doch wel de natuur daarin respecteeren en dus de studie prefereeren boven wat hij er mogelijk later van maken zal. tenzij er iets geheel anders uit ontsta als eindresultaat van véél studies, n.l. de type geconcentreerd uit veel individu’s. Dat is het hoogste van de kunst en daar is soms de kunst boven de natuur – – – als b.v. in Millets zaaier meer ziel is dan in een gewoon zaaier op ’t veld.

uit een brief van Vincent van Gogh
Aan Theo van Gogh
Den Haag, woensdag 3 januari 1883
Brief #298